خانه / فیزیک دهم

فیزیک دهم

فصل اول فیزیک دهم

فصل اول فیزیک دهم دبیرستان ،پایه و اساس فیزیک دورۀ دوم دبیرستان است و شاید با کمی اغراق پایۀ تمام علم مهندسی. در این فصل با مفاهیم اولیۀ کمیت و اندازه گیری و یکا آشنا می‌شوید ؛ کمیت های اصلی و فرعی ، کمیت های نرده ای و برداری و واحد اندازه هر یک را خواهید آموخت .

واحدهای اندازه گیریِ کمیت های اصلی و فرعی را خواهید آموخت و با تبدیل واحد به عنوان یکی از پایه ای ترین ابزار در محاسبات و بیان کوتاه تر واحدهای اندازه گیری آشنا می‌شوید . در انتها اولین تجربۀ محاسبات ریاضی در فیزیک را با مفهوم چگالی و تمرین های آن شروع خواهید کرد .

فیزیک علم اندازه گیری است

مدل سازی در فیزیک :

مدل سازی در فیزیک فرآیندی است که طی آن یک پدیدۀ فیزیکی ، آنقدر ساده می‌شود تا امکان بررسی و تحلیل آن فراهم شود .

توجه : هنگام مدل سازی یک  پدیدۀ فیزیکی ، باید اثرهای جزئی را نادیده بگیریم نه اثرهای مهم و تعیین کننده را . برای مثال اگر به جای مقاومت هوا ، نیروی جاذبه را نادیده می‌گرفتیم ، آن گاه مدل ما  پیش بینی می‌کرد که وقتی توپی به بالا پرتاب می‌شود در یک خط مستقیم بالا می‌رود .

اندازه گیری و کمیت های فیزیکی

کمیت :

هر چیز قابل اندازه گیری و بیان با یک عدد را کمیت می نامیم .

واحد (یکا) اندازه گیری

همۀ کمیت ها دارای یک یکای (واحد) اندازه گیری است که در انتهای اندازه گیری بیان می شود . برای خلاصه نویسی فرمول ها ، بجای نام کمیت ، نماد آن را در فرمول جایگذاری می کنیم که اصولاً از حرف اول نام انگلیسی آن کمیت گرفته شده است ، مثلاً  F نماد نیرو است که از حرف اول کلمۀ Force گرفته شده است .

کمیت های برداری و غیر برداری :

کمیت های غیر برداری :

برای بیان برخی از کمیت های فیزیکی ، تنها از یک عدد و یکای مناسب آن استفاده می کنیم . این‌کونه کمیت ها ، کمیت نرده ای (غیربرداری) نامیده می‌شوند .

به عبارتی : کمیت هایی که با بیان مقدار و واحد آن تکمیل می شوند : جرم ، زمان ، دما ، انرژی ، توان و …

کمیت های غیر برداری : (نرده ای ، عددی ، اسکالر)

برای بیان برخی دیگر از کمیت های فیزیکی ، افزون بر یک عدد و یکای مناسب آن ، لازم است ، به جهت آن نیز اشاره کنیم . این دسته کمیت ها را ، کمیت برداری می‌نامند .

به عبارتی دیگر : کمیت هایی که علاوه بر بیان مقدار و یکا ، نیاز به بیان جهت آنها نیز هست: سرعت ، شتاب ، نیرو، تکانه (اندازه حرکت) ،

ویژگی مهم کمیت‌های فیزیکی : برای اندازه گیری درست و قابل اطمینان به یکاهای اندازه‌گیری‌ای نیاز داریم که تغییر نکند و دارای قابلیت بازتولید باشد .

کمیت ها را به دو دستۀ اصلی و فرعی تقسیم می کنند :

کمیت های اصلی :

 کمیت هایی که به طور مستقل تعریف و قرارداد می شود و واحد اندازه گیری آنها نیز به طور مستقل از بقیۀ کمیت ها تعریف می شوند . کمیت های اصلی و واحد اندازه گیری آنها به شرح جدول زیر است .

واحد اندازه گیری ، کمیت های اصلی را ، واحدهای اصلی می‌گویند .

نام کمیتنماد کمیتیکا (واحد) اندازه گیرینماد یکا
طولx-lمترm
جرمmکیلوگرمKg
زمانtثانیهS
دماTکلوینK
شدت جریان الکتریکیIآمپرA
مقدار مادهnمولMol
شدت روشنایی کَندِلا(شمع)Cd

کمیت فرعی :

کمیت هایی که از ترکیب کمیت های اصلی (یا کمیت های فرعی دیگر) ساخته شده­اند . واحد آنها نیز از ترکیب واحدهای اصلی ساخته شده اند . واحد کمیت های فرعی را یکای فرعی می‌گویند

نام کمیتنماد کمیتیکا (واحد اندازه گیری)نماد یکا
مساحتA-Sمتر مربعm2
حجمVمترمکبm3
نیروFنیوتنN
سرعتVمتر بر ثانیه 
شتابaمتر بر مجذور ثانیه 
انرژیE-U-QژولJ
توانPواتw
بار الکتریکیqکولن (آمپر ثانیه)C(As)
اختلاف پتانسیل الکتریکیVولتv
  مقاومت الکتریکیRاُهم 

برای بیان برخی قوانین فیزیک نیز ، گاهی از ضرایبی استفاده می کنیم ، بیشتر این ضرایب دارای یکا هستند که برای به دست آوردن یکای این ضرایب به تساوی یکا در دو طرف فرمول توجه می­کنیم .

برخی از ضرایب در جدول زیر فهرست شده است

نام ضریبنماد ضریبواحدمقدار
گذردهی الکتریکی خلأ  
گذردهی مغناطیسی خلأ 
ضریب انبساط طولیبسته نوع ماده دارد
ثابت عمومی گرانشG  
ثابت عمومی گازهاR3/8 

تعریف کمیت های اصلی:

طول : به لحاظ تاریخی ، در اواخر قرن هجدهم ، یکی طول (متر) به صورت یک ده میلیونیم فاصلۀ استوا تا قطب شمال تعریف شد .

جرم :

زمان :

وسایل اندازه گیری :

کمیتوسیله اندازه گیری
طولمتر – خط کش – متر لیزری
دمادماسنج
جرمترازو
نیرونیروسنج
زمانکورنومتر – ساعت
شدت جریان الکتریکیآمپرسنج (آمپر متر)
اختلاف پتانسیل الکتریکیولت سنج (ولت متر)
مقاومت الکتریکیاُهم متر
زاویهنقاله

تبدیل یکاها:

برای بیان مقادیر بزرگ و یا کوچک نیازمند ضرایبی هستیم تا از نوشتارهای طولانی بپرهیزیم . به همین جهت پیشوند هایی معرفی شد تا به کمک آنها نمایش و بیان مقادیر بزرگ و یا کوچک راحت­تر شود .

جدول پیشوندها :

مقدارنماد پیشوندنام پیشوند
مقدارنمادنام
1012TتراTJTgTm
109GگیگاGJGgGm
106MمگاMJMgMm
103KکیلوKJKgKm
102HهکتوHJHgHm
101daدکاDaJDagDam
 1001 Jgm
10-1dدسیdJdgdm
10-2cسانتیcJcgcm
10-3mمیلیmJmgmm
10-6µمیکروµJµgµm
10-9nنانوnJngnm
10-12pپیکوpJpgpm

هر کدام از پیشوندها معادل یک عدد هستند ، عددی به صورت 10 با توان مثبت و یا منفی . برای یکاهای بزرگتر از یک ، توان ها مثبت و برای یکاهای کمتر از یک توان منفی .

پیشوندهای بزرگتر از یک ، اصولا با حرف بزرگ و پیشوندهای کوچکتر از یک با حروف کوچک نوشته می‌شوند .

این پیشوندها می توانند پشت هر کمیتی قرار بگیرند و نوشتار را خلاصه کنند مثلاً بجای اینکه بنویسیم 1000g، می‌توانیم از با استفاده از پیشوند کیلو (K) ، این مقدار به شکل زیر خلاصه نویسی کنیم 1Kg . یا مثلا بجای آنکه بنویسیم 0/01m می‌نویسیم 1cm

به همین ترتیب بقیه پیشوندها نیز کارِ نوشتن و بیان کردن اعداد خیلی بزرگ یا خیلی کوچک را برای ما ساده کرده اند .

البته جدول پیشوندها کمی بیشتر از چیزی است که در اینجا می‌بینید ، اما این پپیشوندها پرکاربردترین آنها ، مخصوصاً در درس فیزک دبیرستان هستند و نیازی به حفظ کردن پیشونهای بیشتر از این نیست .

برای تبدیل یکی از پیشوندها به دیگری کافی است ، عدد متناظر با یک پیشوند را به عدد متناظر با پیشوند دیگر تقسیم کنیم .

مثلاً برای اینکه بفهمیم پیشوند کیلو (K) چند برابر پیشوند سانتی (c) است ، کافی است عدد متناظر با کیلو ، یعنی عدد 103 را بر عدد متناظر با سانتی یعنی عدد 2- 10 تقسیم کنیم . که در این مثال ، حاصل عدد 105 است . یعنی پیشوند کیلو، صدهزار (105) برابر پیشوند سانتی است

روش استوکیومتری :

در این روش ابتدا برای هر تبدیل ، یک کسرِ تبدیل به شکل زیر می سازیم

و سپس یکای مورد نظر را به یکای پایۀ آن تبدیل می­کنیم

و در انتها با یک تبدیل مجدد یکای پایه را به یکای مورد نظر در سمت دیگر تساوی تبدیل می نماییم

روش مستقیم :

برای تبدیل یکاها به یکدیگر ، باید ببینیم که سمت چپ تساوی ، چند برابر سمت راست آن است ، پس پیشوند یکای سمت چپ را تقسیم بر پیشوند یکای سمت راست می­کنیم .

مثال :

تبدیل واحد های چند جزئی (ترکیبی) :

اندازه گیری ، دقت و خطا

دقت اندازه گیری : کمترین مقدار قابل اندزه­گیری با یک وسیلۀ اندازه گیری را دقت اندازه‌­گیری آن وسیله می نامیم . برای مثال ، دقت اندازه­‌گیری خط کشی که تا میلی­‌متر درجه بندی شده است برابر یک میلی­‌متر و دقت اندازه گیری دماسنجی که (بر حسب سانتی­گراد) تا یک دهم سانتی­گراد درجه بندی شده است برابر یک دهم سانتی گراد است .

دانلود آخرین نسخه کتب درسی

دانلود آخرین نسخه کتب درسی دبیرستان ، فقط کافی است روی تصویر کتاب مورد نظر کلیک کنید و یا در صورت تمایل از لینک زیر هر کتاب ، به وب سایت کتب درسی (chap.sch.ir) مراجعه کنید و کتاب مورد نظر را از وب سایت کتد درسی دانلود نمایید .

کتب درسی برطبق آخرین به روزرسانی در این قسمت بارگزاری شده است . در صورت نیاز به دانلود کتب سال های گذشته به وب سایت کتب درسی مراجعه نمایید .

کتاب فیزیک دهم تجربی

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب فیزیک دهم ریاضی

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب آزمایشگاه علوم تجربی 1

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب فیزیک یازدهم تجربی

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب فیزیک یازدهم ریاضی

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب آزمایشگاه علوم تجربی 2

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب فیزیک دوازدهم تجربی

دانلود از سایت کتب درسی

کتاب فیزیک دوازدهم ریاضی

دانلود از سایت کتب درسی

جزوه ترمودینامیک

مبحث ترمودینامیک ، آخرین فصل از فیزیک دهم رشتۀ ریاضی است . این فصل به بررسی تغییر و تحولات سیالات و تبادل انرژی بین یک سیال (گاز) منزوی و محیط اطرافش می‌پردازد .

موضوع اصلی مبحث ترمودینامیک برسی تغییرات انرژی درونی گاز کامل است در این مبحث با کمیت های دما ، فشار ، حجم ، تعداد مول ماده ، گرما و کار سروکار دارید . این کمیت ها نرده‌ای (غیر برداری) هستند .

آی فیزیک در حال بارگزاری جزوۀ ترمودینامیک در بخش آموزش فیزیک دهم دبیرستان است . مرحلۀ اول این درسنامه آماده و بارگزاری شده است . در این قسمت با مفاهیم و تعاریف اولیه آشنا می‌شوید ؛ برخی از انواع فرآیندهای ایستاوار ترمودینامیکی را می‌آموزید و نمودارهای مربوط به این چهار فرآیند را مشاهده خواهید کرد .

برای درک بهتر این مبحث ، نمودارهای فرآیندهای مختلف را رسم شده است تا درک موضوع و تغییرات کمیت‌های ترمودینامیکی برای دانش‌آموزان راحت تر باشد .

کلاس رایگان

قوانین و مقررات برگزاری کلاس خصوصی رایگان

  1. کلاس ها بر روی پلت فرم اسکایپ و به صورت آنلاین برگزار خواهد شد . حتماً قبل از هماهنگی برای کلاس ، در پِلت فُرم اسکایپ حساب کاربری بسازید و نرم افزار اسکایپ را بر روی سیستم کامپیوتر و یا لب تاب خود نصب نمایید .
    در صورت تغییر پِلت فُرم ، قبل از برگزاری کلاس ، با دانش‌آموز هماهنگ خواهد شد .
  2. مدت زمان هر جلسه ، یک ساعت است .
  3. دانش‌آموز باید دقیقا در زمان مشخص شده در کلاس حاضر شود .
  4. رعایت شئونات اجتماعی در برگزاری کلاس الزامی است .
  5. این کلاس‌ها فقط برای آموزشِ یک مبحث از درس مورد نظر برگزار می‌شود . و مبحث مورد نظر از قبل باید با استاد مربوطه هماهنگی شده باشد .
  6. کلاس مختص یک دانش آموز است و استاد مربوطه فقط به پرسش‌های یک دانش آموز پاسخ خواهد داد .
  7. این کلاس‌ها برای رفع اشکال شب امتحان طراحی و تنظیم نشده است . پس حتماً قبل از رسیدن به شب امتحان و قرار گرفتن در شرایط اضطرار ، درخواست برگزاری کلاس بدهید .
  8. درخواست‌های مربوط به پاسخِ آزمون‌ها و حلِ تکالیف به هیچ وجه پاسخ داده نخواهد شد .
  9. به منظور رعایت عدالت ، حداکثر تعداد جلسات برای هر نفر ، 5 جلسه خواهد بود .
  10. بعد از 5 جلسه رایگان در صورت نیاز به ادامه کلاس ، با هماهنگی استاد مربوطه ، باید حداقل هزینۀ برگزاری کلاس به استاد پرداخت شود.
  11. برای ثبت درخواست به آی دی physic3@ در نرم افزار بَله پیام بدهید
  12. درخواست خود را همراه با مشخصات زیر ، ارسال بفرمایید
    نام
    نام خانوادکی
    پایه تحصیلی
    رشته تحصیلی
    درس مورد نظر
    مبحث مورد نظر برای تدریس

تدریس خصوصی رایگان

آی فیزیک ، کلاس رایگان برگزار می کند

به منظور دسترسی دانش آموزان مستعد و علاقه‌مند ؛ تصمیم گرفتیم تا دروس ریاضی و فیزیک را به صورت آنلاین و رایگان آموزش دهیم .

برخی دانش آموزان ، به دلیل عدم امکان دسترسی به منابع و آموزشِ با کیفیت ، از ادامه تحصیل باز می‌مانند ، چه بسا که استعدادی سرشار در این نوجوانان نهفته است و این استعداد ، قبل از شکفته شدن ، پژمرده می‌شود .

به همین دلیل آی فیزیک تصمیم گرفت تا با کمک دانش آموختگان رشته‌های تخصصی علوم پایه ، کلاس تدریس خصوصی رایگان در دروس ریاضی و فیزیک برگزار کند و گامی ارزشمند در راستای مسئولیت اجتماعی بردارد .

برای آگاهی از قوانین و نحوۀ برگزاری کلاس تدریس خصوصی رایگان به صفحه تدریس خصوصی رایگان مراجعه کنید .

آموزش فیزیک دهم

آخرین به روزرسانی های آموزش فیزیک دهم در این صفحه اطلاع رسانی خواهد شد .

آموزش ترمودینامیک به همراه نمودارهای آن در صفحه آموزش ترمودینامیک بارگزاری شد .

سعی کردیم در این آموزش همۀ نکات و تعاریف را یکجا و به همراه نمودارهای هر فرآیند آماده کنیم . اساتید گرامی می توانند از این صفحه به صورت آنلاین برای آموزش استفاه نمایند .

مبحث ترمودینامیک آخرین فصل از فیزیک دهم رشته ریاضی است که به تحولات و تغییرات انرژی در سیالات می پردازد ؛ البته در سطح دبیرستان فقط مایعات مورد بررسی قرار می گیرد .

این آموزش در حال به روز رسانی است و هر هفته مطالب آن تکمیل تر خواهد شد .

نمودار P-T در فرآیند هم حجم

امتداد نمودار به مبدأ مختصات می رسد چون عرض از مبدأ صفر است
با تغییرات دما ، فشار نیز تغییر می کند.

Segment f Segment f: Segment A, B Segment f Segment f: Segment A, B Segment f Segment f: Segment A, B Segment g Segment g: Segment c, A Point A A = (0.65, 0.43) Point A A = (0.65, 0.43) Point A A = (0.65, 0.43) Point B B = (5.1, 3.22) Point B B = (5.1, 3.22) Point B B = (5.1, 3.22) iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” iphysic.ir logo = “iphysic.ir” Point C Point C: Intersection of g and yAxis Point C Point C: Intersection of g and yAxis P text1 = “P” T text1_{1} = “T”